Sosyal Girişimcilik Kanun Teklifi
“Heyecanımızı paylaşıyoruz: Toplumsal faydayı hukuki zemine taşıyoruz.”
“Birlikte tarihi bir adım atıyoruz: Türkiye’de sosyal girişimciliğin geleceğini inşa ediyoruz.”
Birlikte Tarihi Bir Adım Atıyoruz
Social Business Global Derneği olarak büyük bir heyecan içindeyiz. Yıllardır sahada, sosyal girişimcilerin, sivil toplum kuruluşlarının, akademinin ve yerel aktörlerin ihtiyaçlarını gözlemledik; yaşanan zorluklara şahit olduk. Bugün, bu gözlemleri ve deneyimleri somut bir adım haline getirmekten onur duyuyoruz.
Türkiye’nin ilk kapsamlı Sosyal Girişimcilik Kanun Teklifini kamuoyuyla paylaşırken, sadece bir yasa metni değil, aynı zamanda umut, vizyon ve toplumsal dönüşüm çağrısı sunuyoruz.
Bu teklif, yalnızca girişimcilere değil; 4,9 milyon engelli bireylerden dezavantajlı gruplara, yaşlılardan gençlere, hayvanlardan ormanlara kadar her bir canlıya dokunacak bir geleceğin inşasını hedefliyor.
Vizyon & Misyon
“Bu kanun teklifi, Türkiye’de sosyal girişimciliği güçlendirerek adaletli, sürdürülebilir ve kapsayıcı bir toplum inşa etmeyi amaçlamaktadır.
Amacımız, sosyal faydayı kalıcı hale getirmek ve girişimcilik ruhunu toplumun tüm kesimlerine yaymaktır.”
Giriş: Neden Sosyal Girişimcilik?
Toplumumuzun en derin ihtiyaçlarına sürdürülebilir çözümler üretebilecek, dezavantajlı grupları güçlendiren, çevreyi koruyan ve sosyal adaleti tesis eden girişimlere bugün her zamankinden daha büyük bir ihtiyaç var.
Dünya ve Türkiye, sadece ekonomik krizlerle değil; eşitsizlik, çevre felaketleri, sosyal dışlanmışlık ve demografik değişimlerle yüzleşiyor.
Kamusal hizmetler, yardımlar yetersiz kalıyor; sosyal riskler bireysel ve toplumsal maliyetleri artırıyor.
Sosyal girişimcilik, yenilikçi iş modelleriyle hem mali sürdürülebilirlik sağlayabilir hem de sosyal fayda üretebilir.
Türkiye’de Sosyal Sorunların Ölçeği
Rakamlarla Sosyal Sorunlar
Engelliler (4,9 milyon kişi, %6,6): Türkiye’de engelli bireylerin sosyal hizmetlere erişimi sınırlı.
Yaşlılar (%10,2): 65 yaş üstü nüfus hızla artıyor ve bakım ihtiyaçları yükseliyor.
Ormanlar (3.797 yangın, 27.485 ha zarar): Orman yangınları çevre ve iklim için ciddi tehdit oluşturuyor.
Genç İşsizlik (%17,4): Genç nüfusun iş gücüne katılımı düşük, istihdam fırsatları sınırlı.
Kadın İstihdamı (%36,3): Kadınlar iş gücünde yeterince temsil edilmiyor.
Mülteciler (~5 milyon kişi): Eğitim, sağlık ve istihdam hizmetlerine erişimde ciddi kısıtlar mevcut.
Yoksulluk (%14,5): Gelir eşitsizliği sosyal dışlanmayı artırıyor.
Kırsal Nüfus (%25): Temel hizmetlere erişimde coğrafi engeller mevcut.
Çocuk İşçiliği (~1,3 milyon): Sosyal ve ekonomik risklere karşı korunmasız durumdalar.
(Kaynaklar: TÜİK, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü, UNDP, ILO)
Engelliler
Türkiye İstatistik Kurumu ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı verilerine göre Türkiye’de Ulusal Engelli Veri Sistemi’ne kayıtlı engelli kişi sayısı yaklaşık 2.511.950’dir. Engelli.com
En az bir fonksiyonda zorluk yaşayan engelli sayısı yaklaşık 4,9 milyon kişi; nüfusunun yaklaşık %6,6’sı engelli durumdadır. HepsiVeri+1
Engellilik oranı kadınlarda daha yüksek; yaşlılarda engellilik riski belirgin şekilde artmaktadır. HepsiVeri
Yaşlılar
Türkiye’nin demografik yapısı hızla değişmekte; 65 ve üzeri nüfusun toplam nüfus içindeki payı giderek artıyor. Bu yaş grubundaki bireylerin sosyal hizmetlere, sağlık hizmetlerine, barınma ve bakım hizmetlerine erişiminde büyük eksiklikler var. (Kesin rakamlar için TÜİK Yaşlı Profili Araştırması’na bakış önerilir.) TÜİK
Çevre ve Orman Yangınları
Son yıllarda orman yangınlarının sayısı ve yanan alan miktarı dramatik biçimde artmıştır: 2024 yılında 3.797 orman yangını çıkmış, yaklaşık 27.485 hektar orman alanı zarar görmüştür. Anadolu Ajansı+1
2015–2024 yılları arasında son 10 yılda Türkiye’de çıkan yangınların toplam sayısı 27.332 olup, toplam yanan alan 257.622 hektar olarak kaydedilmiştir; yıllık ortalama yangın sayısı ~2.732, yanan alan ~25.762 ha’dır. ormancilardernegi.org+1
Diğer Dezavantajlı Gruplar
Gelir düzeyi düşük hane halkları, göçmenler, mülteciler, kırsal kesim kadınları gibi gruplar; eğitim, sağlık, istihdam gibi temel haklara erişimde büyük engeller yaşıyor.
Sosyal dışlanmanın birey ve topluma maliyeti – psikolojik, ekonomik, toplumsal güven açısından – uzun vadeli olumsuz sonuçlara yol açıyor.
🇬🇧 Birleşik Krallık: Sosyal Girişimlerin Ekonomik Katkısı
Sosyal Girişim Sayısı ve İstihdam: Birleşik Krallık’ta 100.000’den fazla sosyal girişim bulunmaktadır ve bu girişimler 2 milyon kişiye istihdam sağlamaktadır. Bu, ülke genelindeki toplam istihdamın önemli bir kısmını oluşturmaktadır. socialenterprise.org.uk
Ekonomik Katkı: Sosyal girişimler, yıllık 60 milyar sterlinlik bir ekonomik katkı sağlamaktadır. Bu katkı, ülkenin GSYİH’sinin önemli bir bölümünü temsil etmektedir. socialenterprise.org.uk
Sosyal Etki: Sosyal girişimler, elde ettikleri yıllık 1,2 milyar sterlinlik kârın büyük bir kısmını (1 milyar sterlin) sosyal ve çevresel misyonlarına yeniden yatırmaktadır. socialenterprise.org.uk
🇫🇷 Fransa: Sosyal ve Dayanışma Ekonomisi Yasası
İstihdam Artışı: Fransa’da sosyal ve dayanışma ekonomisi (SSE), 2014 yılında 2,38 milyon kişiye istihdam sağlamaktadır. Bu, ülke genelindeki toplam istihdamın %10’unu oluşturmaktadır. OECD
Sosyal Girişim Sayısı: SSE kapsamında yaklaşık 200.000 kuruluş faaliyet göstermektedir. Bu kuruluşlar, sosyal hizmetler, eğitim ve çevre gibi alanlarda faaliyet göstermektedir. OECD
🇨🇦 Kanada: Sosyal Girişimlerin Rolü
İstihdam ve Eğitim: Kanada’da sosyal girişimler, özellikle uzun süreli işsizler ve dezavantajlı gruplar için istihdam ve eğitim fırsatları sunmaktadır. Bu girişimler, katılımcılarına iş deneyimi kazandırmakta ve sertifikasyon süreçlerine destek olmaktadır. Kanada Hükümeti
Sektörel Dağılım: Sosyal girişimler, genellikle eğitim, çevre ve sosyal hizmetler gibi alanlarda faaliyet göstermektedir. Bu alanlarda, sosyal girişimler geleneksel işletmelere kıyasla daha fazla istihdam yaratmaktadır. Canadian CED Network –
🇦🇺 Avustralya: Sosyal Girişimlerin Ekonomik ve Sosyal Etkisi
İstihdam: Avustralya’da 12.000’den fazla sosyal girişim bulunmaktadır ve bu girişimler 89.000 kişiye istihdam sağlamaktadır. Bu, ülke genelindeki toplam istihdamın önemli bir kısmını oluşturmaktadır. socialtraders.com.au
Ekonomik Katkı: Sosyal girişimler, yıllık 16 milyar Avustralya doları tutarında bir ekonomik katkı sağlamaktadır. Bu katkı, ülkenin GSYİH’sinin önemli bir bölümünü temsil etmektedir. socialtraders.com.au
Sosyal Etki: Sosyal girişimler, dezavantajlı gruplara yönelik eğitim ve istihdam fırsatları sunarak sosyal eşitsizliği azaltmaktadır. Bu girişimler, toplumda daha kapsayıcı bir yapının oluşmasına katkı sağlamaktadır. socialtraders.com.au
Bu veriler, sosyal girişimcilik yasalarının ekonomik ve sosyal etki açısından önemli sonuçlar doğurduğunu göstermektedir. Türkiye’de de benzer bir yasal çerçeve oluşturulması, sosyal girişimlerin gelişimini destekleyebilir ve toplumsal sorunlara çözüm üretme kapasitesini artırabilir.
Etki Tahminleri: Kanun Teklifi Sonrası Beklenen Değişim
🕐 Mevcut Durum 2024 Verileriyle
Engelli Bireylerin İstihdamı: Türkiye’de engelli bireylerin istihdam oranı, 2024 yılı itibarıyla düşük seviyelerde kalmaktadır. Örneğin, Adana ve Gaziantep illerinde engelli bireylerin istihdamı daha yüksek olsa da, genel olarak istihdamda önemli bir eksiklik bulunmaktadır UNDP.
Yaşlı Nüfus: Türkiye’de 65 yaş ve üzeri nüfus, 2024 yılında %10.6 seviyesine ulaşmıştır. Bu oran, 2019 yılında %9.1 iken, son 5 yılda %20.7 oranında bir artış göstermiştir TÜİK.
Orman Yangınları: 2024 yılında Türkiye’de 3.797 orman yangını meydana gelmiş ve 27.485 hektar alan zarar görmüştür. Bu durum, çevre ve ekosistem açısından ciddi tehditler oluşturmaktadır globalforestwatch.org.
Genç İşsizlik Oranı: Türkiye’de 15-24 yaş arasındaki gençlerin işsizlik oranı, 2024 yılı itibarıyla %15.6 seviyesindedir Macrotrends.
Kadın İş Gücüne Katılım: Kadınların iş gücüne katılım oranı, 2024 yılında %36.3 seviyesindedir World Bank Gender Data Portal.
🔮 5. Yılda Beklenen Etkiler
10.000 Kişiye Doğrudan İstihdam: Dezavantajlı gruplar ve engelliler öncelikli olmak üzere, sosyal girişimlerin desteklenmesiyle doğrudan istihdam yaratılması hedeflenmektedir.
500 Yeni Sosyal Girişim: Sürdürülebilir ve yenilikçi iş modelleriyle, sosyal girişimlerin sayısının artırılması planlanmaktadır.
200 Milyon TL Sosyal Yatırım: Yerel ve ulusal sosyal projelere kaynak aktarımı sağlanarak, sosyal yatırımların artırılması beklenmektedir.
100.000 Kişiye Hizmet: Engelli, yaşlı, mülteci ve yoksul gruplara yönelik hizmetlerin sunulması hedeflenmektedir.
10.000 Hektar Alanın Korunması: Orman ve çevre projeleriyle ekosistem korumasının sağlanması planlanmaktadır.
Kadın İstihdamında %5 Artış: İş gücüne katılımın teşvik edilmesiyle, kadın istihdamının artırılması beklenmektedir.
Genç İşsizliğin %2 Azalması: Eğitim ve sosyal girişim programlarıyla, genç işsizliğinin azaltılması hedeflenmektedir.
🔮 10. Yılda Beklenen Etkiler
50.000 Kişiye Doğrudan İstihdam: Sosyal girişimlerin yaygınlaşmasıyla, doğrudan istihdamın önemli ölçüde artırılması planlanmaktadır.
2.000 Yeni Sosyal Girişim: Sosyal girişimcilik ekosisteminin güçlenmesiyle, yeni girişimlerin sayısının artırılması hedeflenmektedir.
1 Milyar TL Sosyal Yatırım: Sosyal projelere yapılan yatırımların artırılmasıyla, toplam sosyal yatırımın 1 milyar TL’ye ulaşması beklenmektedir.
500.000 Kişiye Hizmet: Sosyal hizmetlerin kapsamının genişletilmesiyle, daha fazla kişiye hizmet sunulması planlanmaktadır.
50.000 Hektar Alanın Korunması: Orman ve çevre projeleriyle, daha geniş alanların korunması hedeflenmektedir.
Kadın İstihdamında %15 Artış: Kadınların iş gücüne katılımının artırılmasıyla, kadın istihdamının önemli ölçüde yükselmesi beklenmektedir.
Genç İşsizliğin %10 Azalması: Gençlere yönelik istihdam ve eğitim programlarının etkisiyle, genç işsizliğinin azaltılması planlanmaktadır.
📌 Sonuç
Bu etki tahminleri, sosyal girişimcilik kanun teklifinin yasalaşmasının ardından, Türkiye’de sosyal sorunların çözülmesine yönelik önemli adımlar atılacağını göstermektedir. Dezavantajlı grupların güçlendirilmesi, çevre projelerinin desteklenmesi ve ekonomik fırsatların artırılmasıyla, daha adil ve sürdürülebilir bir toplum inşa edilmesi hedeflenmektedir.
Uluslararası Sosyal Girişimcilik Yasaları
1. Birleşik Krallık
Yasa Adı: Companies (Audit, Investigations and Community Enterprise) Act 2004
Yürürlük Tarihi: 2005
Açıklama: Bu yasa, sosyal girişimlerin yasal statüsünü tanıyan ve denetim süreçlerini düzenleyen ilk yasal çerçeveyi oluşturmuştur.
Mevzuat Bağlantısı: Companies (Audit, Investigations and Community Enterprise) Act 2004
2. Fransa
Yasa Adı: Loi relative à l’économie sociale et solidaire (ESS)
Yürürlük Tarihi: 31 Temmuz 2014
Açıklama: ESS Yasası, sosyal ve dayanışma ekonomisini tanımış ve bu alandaki kuruluşların faaliyetlerini düzenlemiştir.
Mevzuat Bağlantısı: Loi relative à l’économie sociale et solidaire (ESS)
3. İtalya
Yasa Adı: Legislative Decree No. 112/2017
Yürürlük Tarihi: 2017
Açıklama: Bu yasa, sosyal girişimlerin yasal çerçevesini belirlemiş ve sosyal işletmelerin faaliyetlerini düzenlemiştir.
Mevzuat Bağlantısı: Legislative Decree No. 112/2017
4. Almanya
Yasa Adı: Sosyal Ekonomi Stratejisi (Taslak)
Yürürlük Tarihi: Henüz yürürlüğe girmemiştir (Taslak aşamasında)
Açıklama: Almanya, sosyal girişimcilik için ulusal bir strateji geliştirmeyi planlamaktadır.
Mevzuat Bağlantısı: Social Economy Gateway – Germany
5. Güney Kore
Yasa Adı: Social Enterprise Promotion Act (Act No. 8217)
Yürürlük Tarihi: 1 Temmuz 2007
Açıklama: Bu yasa, sosyal girişimlerin kurulmasını ve faaliyetlerini desteklemeyi amaçlamaktadır.
Mevzuat Bağlantısı: Social Enterprise Promotion Act
6. Kanada
Yasa Adı: Income Tax Act (Charitable Organizations)
Yürürlük Tarihi: 1960’lar
Açıklama: Kanada’da sosyal girişimler, kar amacı gütmeyen kuruluşlar olarak faaliyet göstermektedir.
Mevzuat Bağlantısı: Income Tax Act – Canada
7. Hollanda
Yasa Adı: Maatschappelijke BV (BVm)
Yürürlük Tarihi: Taslak aşamasında (2020’de duyuruldu)
Açıklama: Hollanda, sosyal girişimler için yeni bir özel yasal statü olan BVm’yi tanıtmayı planlamaktadır.
Mevzuat Bağlantısı: New legal entity for social entrepreneurs to be introduced in the Netherlands
8. Avustralya
Yasa Adı: Benefit Corporation (B-Corp) Yasası
Yürürlük Tarihi: 2018
Açıklama: Avustralya, sosyal ve çevresel fayda sağlamayı amaçlayan şirketler için B-Corp statüsünü tanımıştır.
Mevzuat Bağlantısı: Benefit Corporation – Australia
9. Yeni Zelanda
Yasa Adı: Community Interest Company (CIC) Yasası
Yürürlük Tarihi: 2019
Açıklama: Yeni Zelanda, sosyal girişimler için CIC statüsünü tanımıştır.
Mevzuat Bağlantısı: Community Interest Company – New Zealand
10. İrlanda
Yasa Adı: Community Benefit Society (CBS) Yasası
Yürürlük Tarihi: 2015
Açıklama: İrlanda, topluluk yararına çalışan kuruluşlar için CBS statüsünü tanımıştır.
Mevzuat Bağlantısı: Community Benefit Society – Ireland
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Sosyal girişim ne demektir?
Sosyal girişim, kar amacı güderek değil, toplumsal fayda, çevresel sürdürülebilirlik veya dezavantajlı grupların yaşam kalitesini artırma amacıyla kurulmuş işletme veya organizasyonlardır.Kimler sosyal girişimci olabilir?
Engelli kişiler, dezavantajlı bölgelerde yaşayanlar, yaşlı bireyler, çevre koruma odaklı faaliyet gösterenler, yerel topluluk temelli kuruluşlar vb., belirlenen hukuki kriterleri sağladıkları takdirde.Kanun teklifinin finansal yükü kimde olacak?
Finansal destekler devlet tarafından belirli programlar çerçevesinde sağlanacak; yerel yönetim ve özel sektör ortaklıkları teşvik edilecek; kanunla vergi indirimleri/yatırım teşvikleri gündeme gelecek.Bu teklifin maliyetinin topluma zararı olur mu?
Tersine; önleyici sosyal girişimlerle uzun vadeli sosyal maliyetler düşer, kamu hizmetleri üzerindeki yük hafifler; çevresel zararların maliyeti azalır.Yasalaşma süreci nasıl işleyecek?
Teklif Meclise sunulacak; komisyon aşamaları, görüşmeler, yerel çalıştaylardan gelen katkılarla şekillenecek; yasama takvimi içinde olgunlaştırılacak.Yereldeki paydaşlar nasıl dahil olacak?
Barolar, ticaret odaları, üniversiteler, STK’lar ve yerel yönetimler çalıştaylarla sürece davet edilecek; görüşler alınacak, teklif metni revize edilecek.Çevresel unsurlar (orman yangınları vb.) yasa teklifine nasıl dahil?
Yangın erken uyarı sistemleri, yerel halkın eğitimi, çevre odaklı sosyal işletmelerin desteklenmesi, ormanların korunmasına yönelik faaliyetlere mali ve hukuki destek sağlanması teklifin içinde yer alacak.Teklif özel sektör için fırsat yaratır mı?
Evet; sosyal girişimciliğin teşvikiyle özel sektör sosyal sorumluluk projelerini iş modeli haline getirebilir; yeni pazarlarda yenilikçi iş modelleri doğar.Denetim ve hesap verebilirlik nasıl sağlanacak?
Teklif, denetim mekanizmalarını; kamu ve sivil toplum işbirliğiyle tekrar eden değerlendirmeleri; performans ve etki raporlamasını yasal olarak esas alacak.Kanunun yasalaşması ne kadar zaman alır / hangi illerde önce uygulanabilir?
– Tahmini yasalaşma süresi: teklif Meclis’e sunulduktan itibaren 1 yıl içinde yasalaşma hedefi.
– Pilot uygulamalar için; orman çevresi iller (örneğin Akdeniz, Ege bölgeleri), büyükşehirlerin dezavantajlı mahalleleri, kırsal kesim bölgeleri tercih edilebilir.
Sonuç: Umut ve İnovasyon
Sosyal girişimcilik sadece “başka bir seçenek” değil – toplumun geleceği için zorunlu bir dönüşüm aracıdır. Bu teklif ile daha adil, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir Türkiye inşa etmeyi hedefliyoruz. Birlikte çalışarak; engelleri kaldırarak, doğal kaynakları koruyarak ve herkesin sesini duyuracak mekanizmaları kurarak bu hayali gerçeğe dönüştürebiliriz.
Basın İletişim
Sosyal Girişimcilik Kanun Teklifi’nin kamuoyuna etkili şekilde anlatılması, anlaşılması ve paydaşlara ulaşması amacıyla kapsamlı bir basın iletişim programı yürütülmektedir.
Program dahilinde:
Basın toplantıları
Bülten dağıtımı
Medya iş birlikleri
yürütülerek teklifin yasalaşma süreci şeffaf ve erişilebilir bir şekilde kamuya paylaşılmaktadır.
Basınla İlişkiler Butonu: (social Business Global Basın ilişkileri sayfasına yönlendirirlecek)
Vatandaş Katılım Çağrısı
Sosyal Girişimcilik Kanun Teklifi, toplumun her kesiminin katkısıyla güçlenir. Katkınız, teklifin Meclis komisyonlarına sunulacak raporun önemli bir parçasını oluşturacaktır.
Sizin desteğinizle, sosyal girişimcilik Türkiye’de güçlenecek. Katkınızı hemen paylaşın!
Vatandaşlar için: Teklifi desteklemek amacıyla “Vatandaş imza Desteği Butonu”
Hukukçular için: Görüş ve imza paylaşımı için “Görüş & İmza Butonu”
Gönüllüler için: Katılım ve geri bildirim için “Gönüllü Katılım Formu”
Destek imzanız, Görüş ve önerileriniz ile tüm katkılarınızla, Türkiye’de sosyal girişimciliğin güçlenmesine ve toplumsal sorunlara çözüm üretmeye doğrudan destek olabilirsiniz.
